Odrzucenie spadku to jedna z możliwości prawnych w sytuacji odziedziczenia majątku po osobie zmarłej. Spadkobierca może bowiem spadek odrzucić, przyjąć z dobrodziejstwem inwentarza lub przyjąć bez ograniczeń. W przypadku odrzucenia spadkobierca traci wszystkie prawa i obowiązki z tym związane, a więc także odpowiedzialność za zaistniałe wcześniej zobowiązania zmarłego. Odrzucenie spadku jest nieodwołalne. Odrzucenie spadku przez małoletniego jest bardziej skomplikowane niż w przypadku osoby dorosłej, a w niektórych sytuacjach wymaga zgody sądu opiekuńczego.
Czym jest procedura odrzucenia spadku przez małoletniego i w jakich przypadkach jest stosowana?
Przyjęcie bądź odrzucenie spadku następuje poprzez złożenie oświadczenia przed sądem lub notariuszem. Zgodnie z art.641 Kodeksu postępowania cywilnego, ustawy z dnia 17 listopada 1964 roku, oświadczenie takie powinno zawierać:
- imię i nazwisko spadkodawcy, datę i miejsce śmierci oraz ostatni adres zamieszkania,
- tytuł powołania do spadku,
- treść złożonego oświadczenia.
Jeśli spadkobierca jest małoletni, czyli nie posiada pełnej zdolności do czynności prawnych, rodzic bądź prawny opiekun musi też złożyć oświadczenie, że:
- posiada prawomocną władzę rodzicielską,
- zgodę wyraża drugi z rodziców, chyba że oświadczenie jest składane wspólnie,
- uprzednio rodzice odrzucili spadek,
- spadek odrzucili także inni zstępni rodziców tego dziecka.
Ponieważ mamy tutaj do czynienia z bardzo istotnym dla dziecka i całej rodziny aktem prawnym, warto pamiętać o odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Najczęstszym motywem odrzucenia spadku w imieniu małoletniego jest uniknięcie potencjalnych negatywnych skutków dziedziczenia. Chodzi na przykład o sytuację, kiedy spadek obejmuje również zobowiązania finansowe, których wartość jest większa niż wartość spadku.
To może Cię zainteresować: Pomoc w sprawach rodzinnych w Kielcach
Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka – nowe regulacje
W 2023 roku w ramach Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, wprowadzono pewne ułatwienia w sytuacji, jeżeli dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica.
Do tej pory bowiem każdorazowo rodzic musiał uzyskać zgodę sądu opiekuńczego na odrzucenie spadku przez małoletniego. Obecnie rodzice mogą odrzucić spadek w imieniu dziecka bez uzyskiwania takiej zgody, jeśli wcześniej spadek odrzuciło jedno z rodziców. Konieczna jest jednak zgoda drugiego oraz ewentualnych innych zstępnych (to jest dzieci) rodziców. Nowe przepisy mają na celu uproszczenie i przyspieszenie całego postępowania.
Nieco inaczej wygląda procedura, jeśli małoletni posiada swój własny tytuł do dziedziczenia, na przykład zmarł jego ojciec i jednocześnie mąż matki. Dziecko jest wówczas bezpośrednim zstępnym i spadkobiercą zmarłego, a zatem drugi z rodziców lub opiekun prawny może odrzucić spadek w imieniu małoletniego dopiero po uzyskaniu zgody sądu spadku.
Konieczne formalności – złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku
Oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego, składane przed sądem lub notariuszem, musi zawierać wskazane w pierwszym rozdziale elementy. Ponadto w wielu przypadkach konieczne jest wyrażenie zgody na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego przez sąd. Wynika to z faktu, że jest to tzw. czynność wykraczająca poza zwykły zarząd majątkiem dziecka, a ograniczenie tego rodzaju ma na celu ochronę jego interesów.
Tak więc konieczne jest uzyskanie przed sądem zgody na dokonanie czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka w postaci odrzucenia przypadającego mu spadku. Wyjątkiem od tej zasady jest opisana powyżej sytuacja wcześniejszego zrzeczenia się spadku przez rodzica. W myśl nowelizacji z 2023 roku zgoda sądu nie jest konieczna, jeśli uprzednio rodzic odrzucił spadek.
Warto przy tym zaznaczyć, że w sprawach tego rodzaju sąd, którego głównym zadaniem jest ochrona interesów małoletniego, z reguły bardzo wnikliwie analizuje sytuację rodzinną i finansową całej rodziny. Sąd musi mieć pewność co do motywów opiekunów prawnych, którym w tym zakresie przysługuje władza rodzicielska. Chodzi o to, co jest bardziej korzystne dla dziecka – nabycie spadku, czy jego odrzucenie.
Sprawdź także: Rozwody w Kielcach
Jaki jest termin na odrzucenie spadku?
Zgodnie z art. 1015 Kodeksu cywilnego, oświadczenie o odrzuceniu spadku spadkobierca składa dopiero po śmierci spadkodawcy, w ciągu 6 miesięcy od dnia, kiedy spadkobierca powziął informację o tytule swojego powołania do spadku. Oznacza to, że termin składania oświadczeń w przypadku małoletniego rozpoczyna się w momencie, kiedy jego przedstawiciele ustawowi uzyskali informację o powołaniu do dziedziczenia. Odrzucenie spadku okaże się zatem nieskuteczne, gdy minęło 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o swoim powołaniu do dziedziczenia.
Ponieważ w wielu przypadkach, jak to zostało wcześniej powiedziane, odrzucenie spadku przez małoletniego wymaga zgody sądu, przepisy na szczęście przewidują, że jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu do złożenia oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego w tym przedmiocie.
Przed nowelizacją z 28 lipca 2023 r., obowiązującą od 15 listopada 2023 r., przepisy dotyczące terminu na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku były bardziej rygorystyczne – sześciomiesięczny termin nie uwzględniał np. czasu potrzebnego na uzyskanie zgody sądu przez przedstawicieli ustawowych małoletnich spadkobierców. Nowelizacja wprowadziła złagodzenie rygorów, które ma zastosowanie, jeśli termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku nie upłynął przed dniem 15 listopada 2023 roku – w takich przypadkach możliwe jest zawieszenie biegu terminu na czas trwania postępowania sądowego o wydanie zezwolenia. Ponadto do zachowania terminu wystarczy teraz złożenie wniosku do sądu o odebranie oświadczenia.
Odrzucenie spadku przez małoletniego u notariusza – procedura, koszty, potrzebne dokumenty
Jak już powiedziano, aby rodzice mogli odrzucić spadek w imieniu małoletniego dziecka, potrzebna jest zgoda sądu opiekuńczego. Wprowadzone w 2023 roku nowe przepisy umożliwiają pominięcie tej fazy postępowania, jeśli wcześniej rodzic odrzucił ów spadek.
Czynność odrzucenia spadku musi być naturalnie dokonywana za zgodą drugiego z rodziców tego dziecka. W takiej sytuacji cała procedura może zostać przeprowadzona w obecności notariusza. Oczywiście niezbędne jest zgromadzenie i okazanie notariuszowi szeregu dokumentów, w tym między innymi:
- odpisu aktu zgonu spadkodawcy,
- dane osobowe małoletniego, w imieniu którego występuje przedstawiciel ustawowy,
- odpis aktu urodzenia dziecka,
- akt notarialny lub sądowy odrzucenia spadku przez rodzica,
- dane osobowe spadkobierców dziedziczących w dalszej kolejności.
Niekiedy może się okazać, że potrzebne są dodatkowe dokumenty ewentualnie inne czynności, co ostatecznie może wpłynąć na całkowity koszt sporządzenia aktu notarialnego. W obecnej chwili stawka ustawowa naliczana przez notariuszy, tzw. taksa notarialna, wynosi 61,50 zł brutto. Do tego dochodzi koszt wypisu aktu notarialnego plus ewentualne koszty dodatkowe.
Odrzucenie spadku w imieniu dziecka – co zrobić, gdy drugi z rodziców nie wyraża zgody na odrzucenie spadku?
Zgodnie z przepisami prawa jeżeli małoletni jest powołany do dziedziczenia po odrzuceniu spadku przez jedno lub oboje rodziców, mogą oni następnie odrzucić spadek w imieniu dziecka. Co więcej, czynność ta, gdy jest dokonywana wspólnie przez oboje rodziców, nie wymaga zezwolenia sądu.
Nie zawsze jednak takie porozumienie jest osiągalne, szczególnie w przypadku rozwodu i konfliktu między dotychczasowymi małżonkami. W tego rodzaju sytuacji istnieje konieczność odwołania się do sądu. Odnośne przepisy mają bowiem na celu przede wszystkim dobro dziecka i ochronę jego interesów. Sąd musi zdecydować, czy odrzucenie spadku jest bardziej korzystne dla małoletniego niż jego przyjęcie.
Dowiedz się więcej: Prawo spadkowe
Odrzucenie spadku przez małoletniego a zachowek
Zgodnie z zasadami prawa spadkowego, członkowie rodziny zmarłego otrzymują spadek w drodze dziedziczenia ustawowego lub dziedziczenia testamentowego. Niekiedy jednak bywa, że testator wyklucza lub pomija spadkobierców, którym należałby się stosowny zapis. Wtedy mają oni prawo do tzw. zachowku. Jest to określona szczegółowymi przepisami część spadku, można się jej domagać w ciągu 5 lat od momentu otwarcia spadku.
Odrzucenie spadku, czy to przez osobę posiadającą pełną zdolność do czynności prawnych, czy też przez małoletniego, oznacza jednocześnie zarówno wyłączenie od dziedziczenia, jak i utratę prawa do zachowku.
Jeśli stoisz przed decyzją o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego lub potrzebujesz wsparcia w innych sprawach związanych z dziedziczeniem – Kancelaria Adwokaci Szufel z chęcią pomoże Ci przejść przez cały proces. Zapraszamy do kontaktu.