Zdarzają się niekiedy pewne okoliczności, które powodują, że kara pozbawienia wolności nie może w danym momencie być wykonywana. Chodzi mianowicie o sytuację, która mogłaby zagrażać zdrowiu i życiu osoby skazanej, bądź też narażać na nadzwyczajnie dotkliwe skutki jego rodzinę. Dotyczy to zarówno osób, które już przebywają w więzieniu, jak i tych, które nie rozpoczęły jeszcze odbywania kary. Sąd penitencjarny może wówczas orzec w pierwszym przypadku przerwę w wykonywaniu kary pozbawienia wolności, w drugim odroczenie wykonania kary.

Czym jest przerwa w odbywaniu kary pozbawienia wolności?

Przerwa w wykonywaniu kary pozbawienia wolności to instytucja prawna polegająca na czasowym zawieszeniu obowiązku odbywania kary z określonych, ustawowo przewidzianych przyczyn. Jednak z chwilą ustania owych ważnych powodów, skazany wraca do zakładu karnego, aby kontynuować orzeczoną karę.

Przerwa w wykonywaniu kary może dotyczyć zarówno kary pozbawienia wolności, jak i zastępczej kary pozbawienia wolności (w przypadku niezapłaconej kary grzywny), kary aresztu i zastępczej kary aresztu. W niektórych, wyjątkowych przypadkach, sąd może warunkowo zwolnić skazanego z dalszego odbywania kary.

W odróżnieniu od przerwy w karze, osoby, które jeszcze nie zaczęły jej odbywać, mogą starać się o odroczenie wykonania kary pozbawienia wolności z podobnych, określonych ustawowo przyczyn. Podstawy prawne odroczenia reguluje Kodeks karny wykonawczy – Art. 151 § 1 i Art. 150 § 1. Analogicznie jak w przypadku przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności, sąd może odroczyć odbywanie kary, jeśli wystąpi choroba psychiczna lub inna ciężka choroba, jak również z powodu bardzo ważnych okoliczności rodzinnych lub osobistych.

Jaka jest podstawa prawna przerwy w karze? Kto może uzyskać przerwę w karze?

Podstawę prawną udzielenia przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności stanowi artykuł 153 Kodeksu karnego wykonawczego. Wskazuje on również, że przerwa taka może mieć charakter obligatoryjny (Art. 153 §1) lub fakultatywny (Art. 153 § 2).

Charakter obligatoryjny oznacza, że sąd penitencjarny jest zobowiązany do udzielenia przerwy w przypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej pobyt w zakładzie karnym. Natomiast charakter fakultatywny oznacza, że sąd może, ale nie musi, udzielić przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności, jeżeli przemawiają za tym istotne okoliczności rodzinne lub osobiste.

Tak więc sąd ma obowiązek udzielić przerwy w karze, jeżeli skazany cierpi na chorobę psychiczną lub inną ciężką chorobę, z powodu której dalszy pobyt w zakładzie karnym może zagrażać jego życiu lub stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia. Jeśli jednak możliwe jest leczenie w warunkach zakładu karnego, przerwa nie będzie obligatoryjnie udzielona.

Z kolei sąd może udzielić przerwy w odbywaniu kary, jeśli przemawiają za tym ważne względy rodzinne lub osobiste, takie jak na przykład:

• skazany jest jedynym żywicielem rodziny,
• skazany musi sprawować opiekę nad chorym członkiem rodziny,
• skazany musi zrealizować pilne obowiązki zawodowe.

Należy jednak zaznaczyć, że zawsze w tego rodzaju przypadkach decyzja sądu ma charakter fakultatywny, uznaniowy, co oznacza, że sąd nie ma obowiązku pozytywnego rozpatrzenia wniosku.

Przerwa w wykonaniu kary pozbawienia wolności ze względu na sytuację zdrowotną

Nie ulega wątpliwości, że każda ciężka choroba to bardzo istotna okoliczność, którą sąd penitencjarny musi wziąć pod uwagę. Stan zagrażający życiu lub powodujący poważne niebezpieczeństwo dla zdrowia jest nie tylko argumentem na rzecz udzielenia przerwy czy odroczenia wykonania kary, ale nawet skrócenia karencji między jedną przerwą a drugą, co wynosi minimum rok.

Jednak sąd nie udziela przerwy niejako z automatu. Wydaje mianowicie orzeczenie na podstawie opinii co najmniej dwóch biegłych określonych specjalności. Stwierdzają oni zarówno fakt wystąpienia bądź nie danej choroby i stopień jej zaawansowania, jak i ocenę, czy pobyt w zakładzie karnym oznacza niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia skazanego.

Bierze się także pod uwagę indywidualne uwarunkowania poszczególnych osób oraz potencjalne możliwości leczenia w zakładzie karnym. Jeżeli natomiast skazany jest chory, ale nie spełnia warunków zagrożenia życia czy zdrowia, może starać się o przerwę w karze, ale bez gwarancji udzielenia zgody sądu.

Przerwa w wykonaniu kary pozbawienia wolności ze względu na rodzinę

Każda kara o charakterze izolacyjnym pociąga za sobą określone, negatywne skutki dla rodziny skazanego. Chodzi nie tylko o częste pogorszenie sytuacji materialnej rodziny, ale także o skutki natury psychicznej, zwłaszcza w odniesieniu do małoletnich dzieci osoby skazanej na karę pozbawienia wolności. W pewnym sensie są to naturalne następstwa tego rodzaju sytuacji, dotykające większości rodzin osadzonych, dlatego nie są one podstawą do nakazanego przepisami udzielenia przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności.

Zatem sąd penitencjarny może udzielić przerwy w odbywaniu kary tylko w niektórych przypadkach i to na zasadzie fakultatywnej, a nie obligatoryjnej. Ubiegając się o przerwę w karze z powodu ważnych względów rodzinnych należałoby więc wykazać, że ciężką sytuację życiową najbliższej rodziny może poprawić tylko sam skazany. Ważną przesłanką wspomnianą wcześniej, może być też konieczność opieki nad chorym, wykonanie pilnych prac w gospodarstwie rolnym, czy inne, nadzwyczajne okoliczności życiowe.

Przerwa w wykonywaniu kary pozbawienia wolności ze względów osobistych

W tym przypadku wniosek o przerwę w wykonywaniu kary można uzasadnić problemami rodzinnymi, osobistymi czy zdrowotnymi. Są to jednak wszystko przesłanki raczej subiektywne, podlegające ocenie sądu, dlatego ważne jest uzasadnienie i przede wszystkim szczegółowe przedstawienie okoliczności tłumaczących konieczność przerwy.

Mogą to być sytuacje takie, jak na przykład:

• śmierć w rodzinie,
• poważne komplikacje życiowe,
• wypadek losowy,
• znaczące straty materialne,
• konieczność dokończenia nauki lub ważne zobowiązanie zawodowe,
• choroba skazanego niespełniająca jednak obligatoryjnej przesłanki udzielenia przerwy.

Jak wygląda procedura złożenia wniosku o udzielenie przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności do sądu penitencjarnego?

Wniosek o przerwę w wykonywaniu kary pozbawienia wolności należy złożyć do sądu penitencjarnego, któremu podlega dany zakład karny. Wniosek składa osobiście skazany lub za pośrednictwem swojego obrońcy. Może go również złożyć prokurator, kurator sądowy lub dyrektor zakładu karnego, w którym przebywa osoba skazana na karę pozbawienia wolności. Jeżeli wnioskujący ubiega się po raz pierwszy o przerwę w karze, może to uczynić w każdym czasie.

Jeśli natomiast jest to kolejna przerwa, można ją uzyskać po upływie minimum roku od zakończenia poprzedniej, chyba że zachodzi wypadek choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby skazanego, bądź poważny wypadek losowy.

Wniosek o przerwę w odbywaniu kary pozbawienia wolności musi spełniać określone wymogi formalne. Powinny się w nim znaleźć następujące dane:

• imię, nazwisko, adres osoby wnioskującej,
• oznaczenie sądu – adresata wniosku,
• treść wniosku,
• uzasadnienie,
• data i podpis składającego,
• załączniki, w tym potwierdzenie wniesionej opłaty.

Nasz zespół adwokatów w Kielcach specjalizuje się w sporządzaniu wniosków o przerwę w karze i reprezentacji przed sądem penitencjarnym. Zadbamy o dopełnienie wszelkich formalności i rzetelne uargumentowanie Twojej sytuacji.

Opłata od wniosku o przerwę w karze

Zgodnie z artykułem 15 ust. 1 pkt 2 Ustawy o opłatach w sprawach karnych, wniosek o udzielenie przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności podlega opłacie w wysokości 60 zł. Można się ubiegać o zwolnienie z wyżej wymienionej opłaty.

Jak przebiega posiedzenie sądu w sprawie przerwy w karze?

Zgodnie z art. 153a Kodeksu karnego wykonawczego, decyzję w sprawie przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności podejmuje sąd penitencjarny na posiedzeniu, w którym mogą brać udział: skazany wraz z obrońcą, prokurator, kurator sądowy lub dyrektor zakładu karnego, o ile składali wniosek o przerwę w karze.

Po rozpoznaniu wniosku sąd wydaje orzeczenie udzielając, bądź nie udzielając przerwy w wykonywaniu kary. Na wydane postanowienie przysługuje zażalenie. Jeśli mamy do czynienia z sytuacją, w której prokurator wnosi sprzeciw wobec udzielenia przerwy, postanowienie staje się wykonalne z chwilą jego uprawomocnienia. Jeśli zaś prokurator wnosi zażalenie, podlega ono rozpoznaniu w ciągu 14 dni.

Obowiązki skazanego podczas odbywania przerwy w karze

Udzielając przerwy w wykonywaniu kary pozbawienia wolności, sąd może dodatkowo wyznaczyć osobie skazanej określone obowiązki. Powinności takie mają za zadanie kontrolę właściwego korzystania z przerwy w karze.

Mogą to być przykładowo następujące zobowiązania:

• do stawiania się w wyznaczonej jednostce policji w określonych odstępach czasu,
• podjęcia starań o znalezienie pracy zarobkowej,
• kontynuacji nauki,
• poddania się leczeniu lub rehabilitacji,
• uczestnictwa w programach terapeutycznych.

Przerwa w wykonaniu kary pozbawienia wolności może też być przez sąd odwołana. Nastąpi to wówczas, gdy:

• skazany nie korzysta z przerwy we właściwy sposób,
• nie realizuje wyznaczonych przez sąd obowiązków,
• przyczyna udzielenia przerwy ustała,
• skazany naruszył porządek prawny.

W tym ostatnim przypadku przepisy są jednoznaczne – jeśli w trakcie przerwy w karze skazany został tymczasowo aresztowany, przerwa w odbywaniu kary zostaje automatycznie odwołana, co oznacza natychmiastowy powrót do zakładu karnego.

Ile może trwać przerwa w karze?

Czas trwania przerwy w karze zależy od przyczyn, na postawie której została ona udzielona. Jeśli chodzi o przesłanki o charakterze obligatoryjnym (choroba psychiczna lub inna ciężka choroba), przerwa udzielana jest do czasu ustania przeszkody, czyli osiągnięcia takiej poprawy stanu zdrowia, która umożliwia dalszy pobyt w zakładzie karnym bez ryzyka zagrożenia życia czy poważnego niebezpieczeństwa dla zdrowia skazanego.

W przypadku przesłanki o charakterze fakultatywnym, można ją uzyskać kilkukrotnie, za każdym razem decyzję podejmuje sąd, który udzielił pierwszej przerwy. Kodeks karny wykonawczy w art. 153 § 3, określa, że przerwa może być udzielona kilkukrotnie na łączny okres do 1 roku, a kolejna jest możliwa dopiero po roku, czyli nie można udzielić przerwy przed upływem roku od zakończenia poprzedniej i powrotu do zakładu karnego.

Wyjątki to choroba psychiczna, inna ciężka choroba lub wypadek losowy. Również kobiecie ciężarnej oraz osobie skazanej samotnie sprawującej opiekę nad dzieckiem sąd może udzielić przerwy w wykonywaniu kary pozbawienia wolności na okres do 3 lat po urodzeniu dziecka.

Przerwa w karze a warunkowe zwolnienie

Istnieje możliwość uzyskania warunkowego zwolnienia w określonych sytuacjach, dotyczy to jednak wyłącznie skazanych na kary do 3 lat pozbawienia wolności. Jeżeli przerwa w odbywaniu kary trwała co najmniej jeden rok, a skazany odbył co najmniej 6 miesięcy kary, sąd penitencjarny może warunkowo zwolnić tę osobę z konieczności odbycia reszty kary.

Może to nastąpić w każdym czasie, jednak wtedy, gdy:

• okoliczności i predyspozycje osobiste skazanego uzasadniają zwolnienie,
• zachowanie skazanego było przez czas odbywania kary pozytywne,
• wykorzystanie przerwy w karze było właściwe,
• postawa skazanego daje podstawy do przekonania, że będzie on przestrzegał porządku prawnego i nie popełni przestępstwa.

Zapewniamy profesjonalną pomoc w sprawach o udzielenie przerwy w wykonaniu kary oraz w innych sprawach z zakresu prawa karnego. Zachęcamy do kontaktu z naszą kancelarią.